EVENEMENT

Open Monumentendag: schijnwerpers op Fort aan de Drecht

Foto: Peter Schat.

Beton in slappe veengrond, gestort zonder mammoetkraan of zwaar materieel: hoe bouw je daar in vredesnaam een fort op? Op zaterdag 12 september krijg je op Fort aan de Drecht het antwoord, en er is dit jaar bepaald wat te vieren. Open Monumentendag bestaat voor de veertigste keer, dertig jaar geleden kwam de Stelling van Amsterdam op de Werelderfgoedlijst van Unesco te staan en vijf jaar geleden ging die samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie verder onder de naam Hollandse Waterlinies. Drie jubilea in één jaar — reden genoeg om deze Open Monumentendag de schijnwerper op Fort aan de Drecht te richten.

Het fort is, naast werelderfgoed, ook provinciaal monument, net als het eveneens binnen de gemeentegrenzen liggende Fort bij De Kwakel en de andere Uithoornse stellingonderdelen: de genieloodsen bij de forten en de Vuurlijn, met de daarin bewaarde sluis en de batterijen — de opstelpunten voor geschut. Sinds de opening na een ingrijpende restauratie op Open Monumentendag 2000 is in de keelkazemat een expositie te zien over de Stelling van Amsterdam in het algemeen en dit fort in het bijzonder. Dit jaar is die expositie vernieuwd, met het accent op de bouw van de betonnen forten rond de vorige eeuwwisseling. Nu militaire archieven toegankelijker zijn geworden, blijkt er meer bewaard dan bestekken en bouwtekeningen alleen: van de bouw van twee forten zijn zelfs complete fotoreportages teruggevonden. De albums die opzichter eerste luitenant W.H. Cool maakte liggen in het Geniemuseum in Vught, en de foto’s van de bouw van de forten bij Nigtevecht en De Kwakel laten ook zien hoe het er rond 1911 bij Fort aan de Drecht aan toe ging: vele handen en paardenkrachten hielpen mee, en stoom leverde energie vanuit een demontabele betonfabriek die naast het fortterrein was neergezet. Niet alles is opgehelderd — hoe kreeg men bijvoorbeeld de 22 ton wegende nikkelgietstalen plaat, die de pantserkazemat in de frontwal afdekt en uniek is in de hele Stelling van Amsterdam, precies op zijn plek?

Op Open Monumentendag 2026 wordt niet alleen deze vernieuwde expositie feestelijk geopend, hier gaat om 10.00 uur ook de hele dag van start. Burgemeester Pieter Heiliegers verricht de opening, waarna het fort zich vult met presentaties, lezingen en rondleidingen. Stellingdeskundige René Ros neemt je om 11.00 uur aan de hand van dat unieke fotomateriaal mee terug naar de bouw van de forten. Om 12.00 en 14.00 uur draaien foto’s en films over de Stelling en het fort, en om 13.00 en 15.00 uur vertelt Wim de Natris van de Stichting Militair Erfgoed over linies en stellingen in Nederland en de landen om ons heen. Alle lezingen en presentaties zijn gratis bij te wonen, vol is vol.

Ook elders in Uithoorn ben je welkom: bij het eveneens uit 1911 stammende Oude Spoorhuis in de Stationsstraat met de nabijgelegen spoorbrug, beide rijksmonument, en bij Theetuin H-eerlijk met het sluizencomplex in de Drecht, aan het eind van het Jaagpad. In alle monumenten kun je van 10.00 tot 16.00 uur op je gemak rondkijken en je de historische details laten wijzen, en is de horeca open.